Giriş

Görsel-işitsel çeviri, yani sinema, televizyon ya da dijital platformlarda izlediğimiz film, dizi, belgesel gibi yapımların altyazı ve seslendirme çevirilerini kapsayan alan, çevirinin ayrı bir uzmanlık ve teknik bilgi birikimi gerektiren alt türlerindendir. Bu alanda üretilen tüm çeviriler 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında yer alır ve çevirmenlerin bu çevirilerden doğan telif hakları da söz konusu kanunun hükümleri tarafından korunmaktadır.

Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamına giren işlenme eser sahiplerinin, yani çevirmenlerin haklarını korumak üzere kurulmuş bir meslek birliği olan ÇEVBİR’in kuruluş amaçlarından biri de çevirmenlerin çalışma koşullarının iyileştirilmesini sağlamak ve asgari mesleki standartları belirlemektir. Bu bağlamda ÇEVBİR, altyazı ve seslendirme çevirmenlerini de temsil eder; bu alanda faaliyet gösteren çevirmenlerin eserlerine ilişkin hak takibini yapmaya, çalışma koşullarına ve mesleki standartlarına dair görüş belirtmeye yetkilidir.

Altyazı ve seslendirme çevirmenleri ortak bir metin türü üzerinde çalışır: görsel-işitsel metin türü. Bu metin türünün temel özelliği yalnızca kelimelerden ibaret olmaması, görüntü, ses, tonlama gibi öğeleri de içermesidir. Dolayısıyla hem altyazı hem seslendirme çevirisinde bu metin öğelerinin tümünün dikkate alınması gerekir. Aynı metin türü ile çalışmakla beraber altyazı ve seslendirme çevirmenleri farklı amaçlarla metin üretirler; altyazı çevirmenleri seyircilerin sessiz okuyacağı metinleri üretirken seslendirme çevirmenleri seslendirme sanatçılarının seslendireceği metinleri üretir. Bahsi geçen farklı amaçlar farklı teknik gerekleri de beraberinde getirir, dolayısıyla altyazı ve seslendirme çevirileri doğaları gereği birbirinden farklıdır ve birbirlerinin yerine geçmeleri mümkün değildir.

Altyazı ve seslendirme çevirilerine çeşitli mecralarda ihtiyaç duyulmaktadır. Tüm bu mecraların kendilerine özgü dinamikleri bulunmakta, dolayısıyla asgari mesleki standartların da farklılaşan bu dinamiklere göre ayrı ayrı belirlenmesi gerekmektedir. Bu mecralar iki grup altında toplanmıştır:

  1. Çoklu gösterim yapan mecralar: Sinema salonları, televizyon kanalları ve dijital platformlar. Bu mecralar için çeviri hizmeti veren seslendirme stüdyoları, aracı kurum ve şirketler ile film dağıtım şirketleri de çoklu gösterim yapan mecralarla aynı kapsamdadır.
  2. Sınırlı gösterim yapan mecralar: Film festivalleri, kültür merkezi, müze, galeri gibi kurumların düzenlediği film gösterimleri, özel gösterimler.

Kültür merkezi, müze, galeri gibi kurumlar altyazı çevirilerini arşivlerine katacaklar ve/veya kütüphane gibi bölümlerinde kullanacaklarsa bu çeviriler için de çoklu gösterim tarifesi geçerli olmalıdır.

Altyazı ya da seslendirme çevirisi hangi mecrada yayınlanırsa yayınlansın Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ve işlenme eser sahipliği kapsamında çevirmenin ismi, kendisi aksini talep etmediği sürece belirtilmelidir. Aynı şekilde, ilgili kanun uyarınca ve işlenme eser sahipliği nedeniyle çevirmenle çeviri sözleşmesi imzalanması da çeviri işini veren kişi ve/veya kurumun sorumluluğu ve zorunluluğudur.

Çoklu gösterim yapan mecralarda hem altyazı hem seslendirme çevirileri kullanılırken sınırlı gösterim yapan mecralarda sadece altyazı çevirisine ihtiyaç duyulmaktadır.

Altyazı ve Seslendirme Alanında Çeviri Koordinatörlüğü

Bilhassa film festivallerinde ağırlıklı bir şekilde yerleşmiş olan altyazı çeviri koordinatörlüğü sisteminde çeviri dağıtımı ve çevirmen koordinasyonu, işin doğasını bilen ve çevirmen ekibinin niteliklerine hâkim bir altyazı çevirmeni tarafından yürütülmektedir. Gerek mesleki standartlar gerekse nitelikli işleyiş açısından ÇEVBİR bu sistemi tüm mecralar için desteklemekte ve çeviri koordinatörü olarak deneyimli altyazı ve/veya seslendirme çevirmenlerinin istihdam edilmesini önermektedir.

Tarifeler

ÇEVBİR olarak altyazı-seslendirme çevirmenliği alanına ilişkin yürüttüğümüz çalışma çerçevesinde çoklu gösterime ve sınırlı gösterime tabi çeviri eserler için geçerli olmak üzere önerdiğimiz asgari tarifeleri ve tip sözleşmeleri kamuoyuyla paylaşıyoruz. Söz konusu asgari tarifeler yalnızca Türkiye’de faaliyet gösteren kurum ve kuruluşlar için geçerlidir ve çevirmenin alması gereken net ücreti ifade etmektedir. Öte yandan bunlar asgari tarifelerdir, herhangi bir görsel-işitsel malzemenin niteliğine göre çevirmenlerin yapacağı değerlendirme bu tarifelerin üzerinde bir ücrete işaret edebilir. Tarifeler her yıl düzenli olarak güncellenecektir.

ÇOKLU GÖSTERİMLERDE ALTYAZI ÇEVİRİSİ, SESLENDİRME ÇEVİRİSİ VE BAĞLANTILI DİĞER HİZMETLERE İLİŞKİN TARİFE

SINIRLI GÖSTERİMLERDE ALTYAZI ÇEVİRİSİ VE BAĞLANTILI DİĞER HİZMETLERE İLİŞKİN TARİFE